Bezpieczeństwo
Slime bez boraksu: prawda o płynie do soczewek i do prania
Przepisy „bez boraksu” często i tak zawierają bor. Co mówią francuskie urzędy ANSES i DGCCRF, najłagodniejszy przepis z klejem i 5 slime’ów naprawdę bez boru.
Rodzice bardzo często szukają przepisu na „slime bez boraksu” – i nic dziwnego, bo boraks ma złą sławę. Za tą obietnicą często kryje się jednak nieporozumienie. Większość przepisów „bez boraksu” i tak zawiera bor, tylko w innej postaci. Oto co warto wiedzieć – i przepisy, które naprawdę są bez boru.
Dlaczego boraks ma złą sławę
Boraks (tetraboran sodu) to proszek, który po rozpuszczeniu w wodzie w kilka sekund zamienia klej w slime. To on był aktywatorem w pierwszych amerykańskich przepisach. Problem w tym, że w Unii Europejskiej boraks i kwas borowy są sklasyfikowane jako substancje szkodliwe dla rozrodczości, a ANSES, francuska agencja bezpieczeństwa sanitarnego, przypomniała w 2018 roku, że dzieci nie powinny mieć z nimi wielokrotnego kontaktu. Od 2012 roku w Unii Europejskiej nie sprzedaje się ich konsumentom jako czystych substancji. Francuskie urzędy opisywały też podrażnienia i oparzenia skóry u dzieci, które robiły slime z płynów do prania albo z innych środków używanych niezgodnie z przeznaczeniem.
Nieporozumienie: „bez boraksu” nie znaczy „bez boru”
Żeby klej PVA zamienił się w slime, potrzebne są jony boranowe: to one łączą ze sobą długie łańcuchy kleju. Dostarcza ich każdy aktywator do slime’a z kleju:
- płyn do soczewek kontaktowych, którego używa większość przepisów „bez boraksu”, zawiera kwas borowy i boran sodu;
- gotowe aktywatory w butelce, sprzedawane specjalnie do slime’a, to roztwory boranów;
- amerykański płynny krochmal (liquid starch), który pojawia się w wielu przepisach z USA, także zawiera boran sodu.
Przepis z płynem do soczewek jest więc „bez boraksu w proszku”, a nie „bez boru”. To nie powód do paniki: boru jest niewiele i rozcieńcza go duża ilość kleju. Ale to dobry powód, żeby trzymać się kilku zasad: aktywator wlewa dorosły, po zabawie myjesz ręce i nie bawisz się slime’em godzinami każdego dnia. Porównanie wszystkich możliwości znajdziesz na stronie aktywator do slime’a.
A płyn do prania?
Wiele filmików, a nawet niektóre automatyczne podsumowania w wyszukiwarkach, proponuje slime z „kleju i płynu do prania”. Niektóre płyny do prania zawierają borany, inne tylko detergenty i substancje zapachowe. W obu przypadkach to nie jest produkt, który dziecko powinno ugniatać gołymi rękami: ANSES i DGCCRF (francuski urząd ochrony konsumentów) opisują ciężkie zapalenia skóry związane z takim użyciem. Na tej stronie nie znajdziesz żadnego przepisu z płynem, proszkiem ani kapsułkami do prania.
Najłagodniejszy przepis z klejem
Jeśli zależy ci na prawdziwym, rozciągliwym slimie, najrozsądniejszy pozostaje przepis z płynem do soczewek i sodą oczyszczoną: 120 ml kleju, 120 ml wody, pół łyżeczki sody oczyszczonej i mniej więcej łyżka płynu do soczewek, którą dorosły dodaje po trochu. Sprawdź na etykiecie płynu, czy są w nim kwas borowy i boran sodu; kupisz go w drogerii, aptece albo u optyka, a sama sól fizjologiczna bez tych składników nie zadziała. Przepis krok po kroku znajdziesz w przepisie na łatwy slime, a Kalkulator proporcji dopasuje ilości do twojej miski.
Przepisy naprawdę bez boru
Żeby w ogóle uniknąć boru, trzeba zrezygnować z kleju. Nie wyjdzie wtedy „polimerowy slime” w ścisłym znaczeniu, tylko masy, które są do niego bardzo podobne – ze składników, które masz w kuchni:
| Przepis | Składniki | Tekstura | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Slime bez kleju | Skrobia kukurydziana i woda (2 do 1) | Twardy, gdy w niego uderzysz, płynny w spoczynku | Od 3 lat, bardzo prosty |
| Slime z pianek marshmallow | Pianki marshmallow, olej, skrobia | Rozciąga się i daje formować | Od 3 lat, podgrzewa dorosły |
| Slime z nasion chia | Nasiona chia, woda, skrobia | Kleisty, pełen nasionek | Od 3 lat, przygotuj dzień wcześniej |
| Slime z błonnika | Błonnik psyllium i woda, podgrzane | Bardzo rozciągliwy | Od 6 lat, podgrzewa dorosły |
| Slime z żelatyny | Żelatyna, wrzątek, syrop | Kleisty i ciągnący się | Od 4 lat, wrzątkiem zajmuje się dorosły |
Te masy mają jedną cechę wspólną: nie da się ich długo przechowywać (od kilku godzin do kilku dni) i nie są do jedzenia, nawet jeśli wszystkie składniki pochodzą z kuchennej szafki. Świetnie sprawdzają się u najmłodszych i na jedno popołudnie wspólnej zabawy.
A domowe masy?
Jeśli najbardziej liczy się ugniatanie i modelowanie, wszystkie nasze domowe masy są bez boru: domowa ciastolina, masa chmurkowa, księżycowy piasek czy masa z pianki do golenia.
W skrócie
- „Bez boraksu” najczęściej znaczy „z innym, bardziej rozcieńczonym aktywatorem z borem”.
- Żadnego boraksu w proszku, żadnych środków do prania.
- Z klejem: płyn do soczewek i soda oczyszczona, a aktywator wlewa dorosły.
- Zero boru: skrobia kukurydziana, pianki marshmallow, chia, psyllium albo żelatyna.
Wszystkie zasady bezpieczeństwa, także dotyczące slime’ów ze sklepu, znajdziesz w poradniku dla rodziców.